PAR-Q+ ile Klasik PAR-Q Arasındaki Fark

Klasik PAR-Q, egzersize başlamadan önce cevaplanan yedi evet/hayır sorudan oluşan kısa bir ön tarama formudur. PAR-Q+ ise aynı fikrin genişletilmiş sürümüdür: ilk sayfada yine yedi genel soru sorar, ancak "evet" cevaplarını kronik rahatsızlıklara göre ayıran ek sorular, ayrıntılı bir izleme yolu ve çevrimiçi bir tamamlayıcı araç ekler.

Bu yazıda iki formun yapısını, aralarındaki farkları ve PAR-Q+ sonuçlarının nasıl okunduğunu bulacaksınız. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz, tedavi önermez ve bir hekim ya da fizyoterapist değerlendirmesinin yerini almaz.

Klasik PAR-Q nedir?

PAR-Q+ belgesinin kaynakçası, 1975 tarihli bir Kanada kaynaklı "fiziksel aktiviteye hazır bulunuş" makalesini ve PAR-Q'nun 1992 tarihli bir revizyonunu anar; klasik yedi soruluk form bu çizgiden gelir. Egzersiz programları ve kurumlar onu uzun süre ilk görüşme formu olarak kullanmıştır.

Yaygın kopyalarında yedi soru kabaca şu konulara bakar: doktorun kalp rahatsızlığı bildirmesi, egzersiz sırasında göğüs ağrısı, dinlenirken göğüs ağrısı, baş dönmesiyle denge kaybı ya da bilinç kaybı, kötüleşebilecek bir kemik ya da eklem sorunu, tansiyon ya da kalp için ilaç kullanımı ve aktivite yapmamak için bilinen başka bir neden. Cevapların hepsi "hayır" ise yavaş başlayıp kademeli ilerlemek önerilir; bir ya da daha fazlası "evet" ise aktiviteyi artırmadan önce doktorla konuşulur.

PAR-Q+ nedir?

PAR-Q+, "Herkes için Fiziksel Aktiviteye Hazır Bulunuşluk Anketi" adıyla yayımlanır. Resmi sitesine göre kanıta dayalı bir süreçle, PAR-Q+ Collaboration adlı bir uzman grubu tarafından hazırlanmıştır ve her sayfasında telif hakkı bildirimi taşır. Güncel sürümün tarihi 2025'tir.

Formun gerekçesi, Canadian Family Physician dergisindeki 2013 tarihli tanıtım yazısında şöyle özetlenir: yeni risk sınıflandırması ve onay stratejisi, normalde egzersize alınmayacak kişilerin, çoğu zaman kendi kendini tarayarak, tekrar egzersize katılmasına olanak tanır. Başka bir deyişle form, mümkün olduğunca fazla kişinin güvenli biçimde hareketli olmasını hedefler.

PAR-Q+ ile klasik PAR-Q arasındaki temel farklar nelerdir?

• Kapsam: Klasik form yedi soruda biter. PAR-Q+ yedi genel soruyla başlar; bir ya da daha fazla "evet" varsa ikinci ve üçüncü sayfadaki kronik rahatsızlık sorularına geçer.
• Kronik durumların ayrı ele alınması: PAR-Q+ ek soruları kas-iskelet sistemi, kanser, kalp-damar, yüksek tansiyon, metabolik hastalıklar, ruh sağlığı ve öğrenme güçlüğü, solunum, omurilik yaralanması, felç ve diğer durumlar için ayrı bölümler halinde sorar.
• Çevrimiçi tamamlayıcı: Ek sorulara da "evet" cevabı verilirse PAR-Q+ kişiyi ePARmed-X+ adlı çevrimiçi araca ya da nitelikli bir egzersiz profesyoneline yönlendirir. Klasik formun böyle bir ikinci aşaması yoktur.
• Geçerlilik süresi: PAR-Q+ katılımcı beyanı formun en fazla 12 ay geçerli olduğunu ve durum değişirse geçersiz olacağını açıkça belirtir.
• Beklentinin dili: Klasik formda "evet" doğrudan doktora gitmeyi söyler. PAR-Q+ ek sorularla neyin neden "evet" olduğunu ayırmaya çalışır; böylece her olumlu cevap aynı sonuca götürmez.

PAR-Q+'ın ilk sayfasındaki yedi soru hangi konulara bakar?

Form telif hakkıyla korunduğu için soru metinlerini burada aktarmıyoruz. Yedi soru kabaca şu konulara değinir: doktorun bildirdiği kalp rahatsızlığı ya da yüksek tansiyon; dinlenirken, günlük yaşamda ya da aktivitede göğüs ağrısı; son 12 ayda baş dönmesine bağlı denge ya da bilinç kaybı; başka bir kronik rahatsızlık tanısı; kronik bir rahatsızlık için reçeteli ilaç kullanımı; daha aktif olmakla kötüleşebilecek kemik, eklem ya da yumuşak doku sorunu; doktorun yalnızca tıbbi gözetim altında aktivite önermiş olması.

Bu özet resmi metin değildir. Formu doldurmak için resmi sitedeki güncel sürümü kullanın.

PAR-Q+ ek sorularında hangi konular yer alır?

İkinci ve üçüncü sayfa, kişinin kendi durumuna uyan bölümü cevaplamasını sağlar. Her bölüm "Bu durumunuz var mı?" sorusuyla açılır; cevap "hayır" ise bir sonraki bölüme geçilir. Resmi formdaki ana başlıklar şunlardır:

• Artrit, osteoporoz ya da bel sorunları
• Herhangi bir türde kanser
• Kalp ve damar hastalıkları (ritim bozukluğu, kalp yetmezliği, koroner arter hastalığı dahil)
• Yüksek tansiyon
• Metabolik durumlar (tip 1 ve tip 2 diyabet, prediyabet)
• Ruh sağlığı sorunları ve öğrenme güçlükleri
• Solunum hastalıkları (astım, KOAH, akciğer hipertansiyonu)
• Omurilik yaralanması
• Felç (inme) ya da geçici iskemik atak
• Yukarıda yer almayan diğer durumlar ya da iki ve daha fazla rahatsızlığın birlikte bulunması

Birçok bölümde ortak bir soru vardır: durumunuzu ilaçlarla ya da doktorunuzun önerdiği başka tedavilerle kontrol etmekte zorlanıyor musunuz? Bu soru sayesinde aynı rahatsızlığa sahip iki kişi farklı sonuç alabilir: yalnızca bir durumun adı değil, o durumun şu anda ne kadar kontrol altında olduğu da değerlendirmeye girer.

PAR-Q+ sonucu nasıl okunur?

İlk sayfadaki yedi soruya "hayır" diyenler için resmi form "fiziksel aktiviteye uygun" der ve ikinci ile üçüncü sayfayı doldurmayı gerektirmez. Bir ya da daha fazla "evet" varsa kronik rahatsızlık soruları cevaplanır. Bu ek sorulara da "hayır" denirse form, kişinin asgari gözetimle aktiviteye katılabileceğini söyler.

Ek sorulardan birine "evet" denirse, kişinin ePARmed-X+ aracına ya da nitelikli bir egzersiz profesyoneline yönlendirilmesi önerilir. ePARmed-X+ üç sonuçtan birini verir: düşük risk (kısıtlamasız katılım), orta risk (düşük-orta yoğunlukta egzersiz, bir egzersiz profesyonelinin ya da sağlık profesyonelinin gözetiminde) ve yüksek risk (bir profesyonelle görüşene kadar düşük yoğunlukta aktivite). Duruma göre sağlık profesyonelinden onay gerekebilir.

Form ayrıca belirli durumlarda aktiviteyi ertelemeyi önerir: nezle ya da ateş gibi geçici bir hastalık varsa, gebelik söz konusuysa ya da sağlık durumu değiştiyse bir sağlık profesyoneliyle konuşmak gerekir.

ePARmed-X+ nedir?

ePARmed-X+, PAR-Q+ ek sorularında "evet" cevabı veren kişiler için tasarlanmış, duruma özgü sorular ve öneriler içeren çevrimiçi bir araçtır. Resmi site bunu, gerekirse bir egzersiz profesyonelinin eşliğinde de doldurabileceğinizi belirtir. Araç bir hekim muayenesi değildir; amacı, hangi yoğunlukta ve hangi gözetimle ilerlemenin daha uygun olacağını ayırmaya yardımcı olmaktır. Sağlık profesyonelinden onay alınması gereken durumlar için resmi sitede ayrı bir takip formu da bulunur.

Hangi form ne zaman kullanılır?

Resmi PAR-Q+ sitesi, eski ya da değiştirilmiş kopyalardan kaçınmayı ve yalnızca resmi sürümü kullanmayı önerir. PAR-Q+ belgesi de formun fotokopisinin alınabileceğini, ancak bütün soruların eksiksiz kullanılması gerektiğini ve hiçbir değişikliğe izin verilmediğini belirtir. Bu nedenle bir kuruluşun ya da yazılımın "PAR-Q+" adı altında kısaltılmış ya da uyarlanmış bir form sunması, resmi PAR-Q+ olduğu anlamına gelmez.

Hangi formun kullanılacağına çoğunlukla egzersiz programını yürüten kişi ya da kurum karar verir. Size hangi formun verildiğinden emin değilseniz, programı yürüten kişiye sormanız yeterlidir.

45 yaş üzeri ve yoğun egzersiz için ek bir not var mı?

PAR-Q+ belgesi, 45 yaşın üzerinde olup düzenli yoğun egzersize alışkın olmayan kişilerin bu yoğunlukta egzersize başlamadan önce nitelikli bir egzersiz profesyoneline danışmasını önerir. Belge ayrıca yavaş başlayıp kademeli artırmayı, zamanla haftada 150 dakika ya da daha fazla orta yoğunlukta aktiviteye yaklaşmayı hedef olarak gösterir. Belge ayrıca, yaşa uygun küresel fiziksel aktivite önerileri için Dünya Sağlık Örgütü rehberine yönlendirir.

PTMetre'deki PAR-Q formu bunlardan hangisidir?

PTMetre'deki ön tarama anketi PAR-Q'dan esinlenir; resmi PAR-Q+ değildir, klasik PAR-Q'nun birebir metni de değildir. Benzer konulardaki yedi evet/hayır sağlık sorusunu kendi ifadeleriyle soran sade bir ön tarama formudur ve egzersiz tercihlerinize dair birkaç açık soru ekler. PAR-Q+ ve klasik PAR-Q, sahiplerinin izni olmadan değiştirilemediği için bu form PAR-Q ya da PAR-Q+ olarak sunulmaz. PAR-Q adı Kanada Egzersiz Fizyolojisi Derneği'nin (CSEP) klasik formunu, PAR-Q+ adı PAR-Q+ Collaboration'ın formunu belirtir; PTMetre bu kuruluşlarla bağlantılı değildir ve formu onların onayıyla hazırlanmamıştır. PTMetre tıbbi cihaz değildir; tanı, tedavi ya da klinik karar için kullanılmaz.

Ne zaman bir sağlık profesyoneline danışmalıyım?

Formun sonucu ne olursa olsun, egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi ya da bilinç kaybı yaşıyorsanız egzersizi bırakın ve bir hekime başvurun; ani ve şiddetli göğüs ağrısında 112'yi arayın. Giderek artan kas ya da eklem ağrısında bir hekime ya da fizyoterapiste danışın. Bu işaretler bir formun cevaplayabileceği sorular değildir.

Kaynaklar

• PAR-Q+ Collaboration. PAR-Q+ and ePARmed-X+: International Standard for Pre-Participation Screening. https://eparmedx.com/
• PAR-Q+ Collaboration. The Physical Activity Readiness Questionnaire for Everyone (PAR-Q+), 2025 sürümü (resmi form, 4 sayfa). https://eparmedx.com/wp-content/uploads/2025/01/PARQPlus2025Fillable.pdf
• Bredin SSD, Gledhill N, Jamnik VK, Warburton DER. PAR-Q+ and ePARmed-X+: new risk stratification and physical activity clearance strategy for physicians and patients alike. Canadian Family Physician, 2013;59(3):273-277. https://www.cfp.ca/content/59/3/273
• Alameda County (ABD) yerel yönetim sağlık sayfası. Physical Activity Readiness Questionnaire (PAR-Q) and You; klasik yedi soru, ACSM 1997 yeniden basımı. https://www.acgov.org/wellness/documents/parQandSafety.pdf
• Dünya Sağlık Örgütü. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour, 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128